หลวงพระบาง: เมืองพระบาง ที่พระแก้วมรกตเคยประทับ และพระบางเคยมาอยู่กรุงเทพฯ สองครั้ง

ทำไมหลวงพระบางจึงเป็นมรดกโลก

หลวงพระบางตั้งอยู่บนแหลมแคบ ๆ ที่แม่น้ำคานไหลมาบรรจบแม่น้ำโขง มีภูสีเป็นเนินกลางเมือง ภายในพื้นที่ไม่กว้างมีวัดกว่า 30 แห่ง เรียงสลับกับบ้านไม้ลาวและอาคารปูนสองชั้นแบบที่ฝรั่งเศสสร้างช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึง 20 ยูเนสโกมองว่าเป็นเมืองที่ผสมผสานสถาปัตยกรรมท้องถิ่นกับสถาปัตยกรรมยุโรปยุคอาณานิคมได้ดีและคงสภาพที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

เมืองนี้ขึ้นทะเบียนใน พ.ศ. 2538 ด้วยเกณฑ์ 3 ข้อ คือเป็นที่พบกันของสองวัฒนธรรมจนเกิดรูปแบบเฉพาะ (ii) เป็นตัวอย่างโดดเด่นของเมืองที่ผังและอาคารสะท้อนการผสานนั้น (iv) และเป็นการตั้งถิ่นฐานแบบดั้งเดิมที่ยังมีชีวิตแต่เปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลง (v) สิ่งที่ทำให้หลวงพระบางต่างจากเมืองเก่าอื่นคือชีวิตทางศาสนายังดำเนินอยู่จริง พระสงฆ์ยังเดินบิณฑบาตผ่านถนนสายหลักทุกเช้า

จากเชียงทอง สู่เมืองพระบาง

ชื่อเดิมของเมืองคือเชียงทอง (หรือเมืองชวา) เป็นศูนย์กลางของอาณาจักรล้านช้างที่พระเจ้าฟ้างุ้มรวบรวมขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 19 ตามตำนาน พระเจ้าฟ้างุ้มได้รับพระบาง พระพุทธรูปปางห้ามญาติสูงราว 83 ซม. มาจากกัมพูชา พระพุทธรูปองค์นี้กลายเป็นสัญลักษณ์ความชอบธรรมของกษัตริย์ลาว และเป็นที่มาของชื่อ “หลวงพระบาง”

วัดเชียงทองสร้างระหว่าง พ.ศ. 2102–2103 ในสมัยพระเจ้าไชยเชษฐาธิราช สิมของวัดมีหลังคาซ้อนลาดต่ำเกือบจรดพื้น กลายเป็นต้นแบบของ “ทรงหลวงพระบาง” ต่อมาพระองค์ย้ายเมืองหลวงไปเวียงจันทน์ แต่หลวงพระบางยังเป็นเมืองสำคัญ และเมื่อล้านช้างแตกออกเป็นอาณาจักรย่อยตั้งแต่ พ.ศ. 2250 ก็เป็นเมืองหลวงของอาณาจักรหลวงพระบาง

ปลายศตวรรษที่ 19 หลวงพระบางเป็นประเทศราชของสยาม ใน พ.ศ. 2430 กองโจรฮ่อบุกปล้นเผาเมือง ออกุสต์ ปาวี กงสุลฝรั่งเศสที่อยู่ในเมืองช่วยพาเจ้ามหาชีวิตอุ่นคำหนีออกมา เหตุการณ์นี้เป็นจุดเริ่มที่ฝรั่งเศสเข้ามามีบทบาท และหลังวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436) สยามต้องยกดินแดนฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงให้ฝรั่งเศส หลวงพระบางยังเป็นที่ประทับของเจ้ามหาชีวิตลาวจนถึง พ.ศ. 2518 วังเดิมคือหอคำ ปัจจุบันเป็นพิพิธภัณฑ์