ผ้าไหมจีนชิ้นเท่าฝ่ามือในหลุมศพคาซัคสถาน อายุ 2,400 ปี ไปถึงเอเชียกลางก่อนเส้นทางสายไหมเปิดอย่างเป็นทางการ

เส้นทางสายไหมมักถูกนับว่าเริ่มเมื่อ จางเชียน ทูตของราชวงศ์ฮั่น เดินทางไปเอเชียกลางในคริสต์ศตวรรษที่ 2 ก่อน ค.ศ. แต่เศษผ้าชิ้นเล็ก ๆ จากหลุมศพในคาซัคสถานบอกว่าผ้าไหมจีนไปถึงที่นั่นก่อนหน้านั้นแล้ว

ผ้าจากหลุมศพหญิงสาว

สุสานคาราตุมมา (Karatumma) อยู่ในภูมิภาคอัลมาตี ทางตะวันออกเฉียงใต้ของคาซัคสถาน หลุมศพที่ศึกษาเป็นของหญิงอายุราว 18–25 ปี อายุราวคริสต์ศตวรรษที่ 5–3 ก่อน ค.ศ. หรือราว 2,400 ปีก่อน

เศษผ้าสีน้ำตาลเข้ม ขนาด 8×5 เซนติเมตร อยู่ห่างจากกระดูกแขนและขาราว 30–40 เซนติเมตร ทีมวิจัยจากสถาบันโบราณคดีมณฑลส่านซีของจีน และพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งชาติอิสซึกของคาซัคสถาน เริ่มจากตรวจของในคลังพิพิธภัณฑ์ในปี 2567 แล้ววิเคราะห์ละเอียดในปี 2568

ตรวจอย่างไร

ทีมใช้กล้องจุลทรรศน์แบบแสงและแบบอิเล็กตรอน (SEM) ตรวจรูปร่างเส้นใย ใช้อินฟราเรดสเปกโทรสโกปีดูองค์ประกอบ และวิเคราะห์โปรตีนที่ยังหลงเหลือในเส้นใย ผลชี้ว่าเป็น ไหมทุสซาห์ของจีน จากหนอนไหมป่า Antheraea pernyi ซึ่งกินใบโอ๊กและไม้ใบกว้าง ไม่ใช่ใบหม่อน

ผ้าทอแบบลายขัด เส้นยืนเล็ก เส้นพุ่งหนากว่า มีการเย็บสองแบบและมีร่องรอยการซ่อม แสดงว่าเจ้าของใช้และดูแลผ้าผืนนี้

เทียบกับ “เจ้าหญิงอูก็อก”

ทีมเทียบกับ “เจ้าหญิงอูก็อก” (Ukok Princess) ร่างหญิงยุคพาซีรึกในเทือกเขาอัลไต อายุคริสต์ศตวรรษที่ 4–3 ก่อน ค.ศ. ซึ่งสวมเสื้อไหมกับกระโปรงขนสัตว์ เส้นใยของเสื้อมีลักษณะคล้ายไหมป่า นักวิจัยเคยถกกันว่ามาจากจีนหรืออินเดีย นักวิทยาศาสตร์คาซัคฯ เคยสังเกตว่าเส้นด้ายและวิธีทอคล้ายผ้าจากคาราตุมมา

ข้อควรรู้

งานวิจัยยังบอกไม่ได้ว่าหญิงคนนี้มีฐานะทางสังคมแบบใด ผ้ามาจากส่วนไหนของจีน หรือเดินทางมาถึงคาราตุมมาด้วยเส้นทางใด ผ้าชิ้นเดียวยังไม่พอจะพิสูจน์ว่ามีเส้นทางการค้าตรงระหว่างจีนกับเอเชียกลางในยุคนั้น ตำแหน่งบนแผนที่เป็นค่าประมาณกลางภูมิภาค เพราะแหล่งข่าวไม่ระบุพิกัดสุสาน