โบสถ์ยักษ์กลางทะเลทรายซูดาน ใหญ่กว่าทำเนียบขาว ทีมโปแลนด์ขุดถึงพื้นเดิมครั้งแรก อาจเป็นมหาวิหารของอาณาจักรคริสต์มาคูเรีย

ดองโกลาเก่า (Old Dongola) ริมแม่น้ำไนล์ทางเหนือของซูดาน เคยเป็นเมืองหลวงของ อาณาจักรมาคูเรีย อาณาจักรคริสเตียนในดินแดนนูเบีย กลางเมืองที่มีกำแพงล้อม มีซากโบสถ์ขนาดมหึมาที่ทีมโบราณคดีเรียกว่า “โบสถ์ใหญ่แห่งพระเยซู” (Great Church of Jesus) ซึ่งเชื่อว่าเป็นโบสถ์ที่ใหญ่และร่ำรวยที่สุดของนูเบียยุคกลาง

ทีมพบโครงสร้างนี้ครั้งแรกในปี 2564 และเริ่มขุดจริงจังหลังได้ทุนจากศูนย์วิทยาศาสตร์แห่งชาติโปแลนด์

พบอะไรในฤดูขุดล่าสุด

ทีมร่วมซูดาน–โปแลนด์ นำโดย ศ.อาร์ตูร์ โอบวุสกี (Artur Obłuski) จากศูนย์โบราณคดีเมดิเตอร์เรเนียนแห่งมหาวิทยาลัยวอร์ซอ (PCMA UW) เปิดพื้นที่

• บันไดใหญ่ ทางขึ้นสู่ภายในโบสถ์ และขุดลงไปถึง พื้นเดิม ได้เป็นครั้งแรก ผนังข้างบันไดยังตั้งอยู่สูงราว 11 เมตร
• ค้ำยัน ที่รับน้ำหนักแอปส์ (ส่วนโค้งด้านหลังแท่นบูชา)

ขนาดที่ประเมินไว้คือกว้างราว 47 เมตร ยาวราว 57 เมตร และอาจสูงถึง 21 เมตร ตัวเลขนี้ยังเป็นค่าประมาณ เพราะทีมเพิ่งเปิดพื้นที่ได้ส่วนเล็ก ๆ โอบวุสกีบอกว่า “อาคารนี้ใหญ่กว่าทำเนียบขาวที่วอชิงตัน และเราวางแผนจะขุดทั้งหลัง” เขาเทียบโบสถ์นี้กับฮาเกียโซเฟียที่คอนสแตนติโนเปิล และมองว่าอาจเป็นต้นแบบให้โบสถ์อื่นในนูเบีย

มหาวิหารตัวจริงอาจอยู่ที่นี่

นักวิชาการเคยเชื่อว่ามหาวิหารของดองโกลาคือโบสถ์อีกแห่งที่อยู่นอกกำแพงเมือง แต่ขนาดและตำแหน่งกลางเมืองของโบสถ์หลังนี้ ทำให้ทีมเสนอว่าเรื่องนี้ต้องพิจารณาใหม่ ข้อเสนอนี้ยังเป็นสมมติฐาน

บทสวดภาษากรีกบนเศษปูน

บนชั้นบนของอาคารข้าง ๆ ทีมพบโบสถ์เล็กอีกหลัง ผนังเหลือสูงแค่ราว 1 เมตร แต่มีเศษปูนฉาบทาสีจำนวนมาก (เก็บไว้เต็มชั้นวางใหญ่ 6 ชุด) ดร.อากาตา เดปตูวา นักจารึกของ PCMA อ่านพบว่าเศษบางชิ้นเป็นบทสวดภาษากรีกจากพระคัมภีร์เก่า รวมถึง บทอธิษฐานของฮันนาห์ มารดาของผู้เผยพระวจนะซามูเอล เขียนด้วยลายมือแบบหนังสือที่ประณีต ตัวอักษรสูงราวครึ่งเซนติเมตร ก่อนหน้านี้ข้อความพระคัมภีร์ที่พบบ่อยในดองโกลาคือบทเพลงสดุดี บทสวดชุดนี้จึงเป็นของใหม่ของแหล่งนี้

ขุดท่ามกลางน้ำท่วมและสงคราม

ฤดูใบไม้ร่วงปี 2567 ดองโกลาเก่าเจอน้ำท่วมหนักที่สุดนับจากปี 2531 หลังคาที่กันแดดกันฝนให้ซากโบราณสถานบางส่วนเสียหาย ทีมจึงทำงานอนุรักษ์ร่วมกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีวอร์ซอก่อน โครงการยังติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์ (ทุนความช่วยเหลือของรัฐบาลโปแลนด์) สูบน้ำจากแม่น้ำไนล์ให้บ้านเรือนและไร่นาของคนในพื้นที่ราว 10,000 คน ที่ขาดน้ำจากความขัดแย้งในซูดาน

หน่วยงานโบราณคดีของซูดานสนับสนุนแผนขุดทั้งหลัง เพราะโบสถ์ขนาดนี้อาจดึงนักท่องเที่ยวได้ในอนาคต