หลุมศพ "ร็อบ รอย" วีรบุรุษนอกกฎหมายแห่งสกอตแลนด์ ที่แท้ใช้แผ่นหินไม้กางเขนยุคกลางตอนต้น เก่ากว่าเจ้าของหลุมราวพันปี

ชื่อ “ร็อบ รอย” คนไทยอาจคุ้นจากหนังฮอลลีวูดปี 2538 หรือค็อกเทลชื่อเดียวกันที่ผสมสกอตช์วิสกี้ ตัวจริงคือ โรเบิร์ต “ร็อบ รอย” แม็กเกรเกอร์ คนต้อนวัวชาวไฮแลนด์ที่กลายเป็นคนนอกกฎหมายในสายตาทางการ แต่เป็นวีรบุรุษในสายตาชาวบ้าน และเป็นตัวเอกในนวนิยายของวอลเตอร์ สกอตต์ เขาตายที่บ้านในปี 2277 และถูกฝังที่ลานหลุมศพของโบสถ์เก่าในหมู่บ้านบาลควิดเดอร์ ทางตอนกลางของสกอตแลนด์

เกือบ 300 ปีมาแล้วที่นักท่องเที่ยวมายืนดูแผ่นหินบนหลุมของเขา ซึ่งมีลายดาบสลักหยาบ ๆ แต่ไม่เคยมีใครศึกษาแผ่นหินอย่างจริงจังเลย จนกระทั่งปลายเดือนตุลาคม 2569

สแกนแล้วเจอลายที่ตาเปล่ามองไม่เห็น

Balquhidder Graveyard Claymore Project เป็นกลุ่มอาสาสมัครในท้องถิ่น ตั้งเป้าตามหาและบันทึกแผ่นหินหลุมศพที่เก่ากว่าปี 1800 ทั้งหมดในลานนี้ ด้วยการถ่ายภาพหลายร้อยมุมแล้วสร้างเป็นโมเดล 3 มิติ (photogrammetry) ซึ่งทำให้เห็นรอยสลักตื้น ๆ ที่สึกจนมองไม่ออกด้วยตา

เมื่อแอนดรูว์ พาวเวลล์ และเอเลน แบล็ก สองอาสาสมัครของโครงการ สแกนหินของร็อบ รอย ก็พบลายกางเขนรูปร่างแปลกอยู่ใต้ลายอื่น ๆ ดร.เคลลี คิลแพทริก ผู้เชี่ยวชาญงานหินสลักยุคกลางตอนต้น ประเมินเบื้องต้นว่าเป็นกางเขนทรง ฟลาเบลลัม คือกางเขนที่เลียนรูปพัดซึ่งใช้ในพิธีทางศาสนาของคริสต์ศาสนายุคแรก ขนาบด้วยกางเขนเล็กแขนงอ 2 อัน แบบกางเขนสามอันที่พบบ่อยบนอนุสาวรีย์ยุคนั้น (อันใหญ่ตรงกลางหมายถึงกางเขนที่ตรึงพระเยซู)

กางเขนทั้งสามสลักด้วยวิธี “เคาะแล้วขัด” (pocking and smoothing) คือใช้หินหรือเครื่องมือเคาะผิวให้เป็นหลุมเล็ก ๆ แล้วขัดให้เรียบ เป็นเทคนิคของงานหินคริสต์ศาสนายุคแรกในสมัยพิกต์ (ชนกลุ่มที่ครองสกอตแลนด์ตอนเหนือและตะวันออกในช่วงราว พ.ศ. 800–1400) คิลแพทริกจึงเห็นว่าหินนี้เดิมทำขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์ของนักบวชคนสำคัญในยุคกลางตอนต้น เก่ากว่าร็อบ รอยราวพันปี

ดาบเป็นของรุ่นหลัง

ส่วนลายที่คนเห็นกันมาตลอด คือดาบ คีม รูปคน และฉากสัตว์ซึ่งอาจเป็นการล่าหรือต้อนสัตว์ คิลแพทริกบอกว่าสลักเพิ่มทีหลังมากในปลายยุคกลาง ด้วยเทคนิคที่ต่างจากกางเขน แปลว่าหินก้อนเดียวผ่านมือคนอย่างน้อย 3 ยุค คือนักบวชยุคพิกต์ คนในปลายยุคกลาง และครอบครัวแม็กเกรเกอร์ในศตวรรษที่ 18

ลานหลุมศพบาลควิดเดอร์มีอนุสาวรีย์สมัยพิกต์อีกอย่างน้อย 10 ชิ้น ส่วนใหญ่เป็นหินมีลายกางเขน และหลายชิ้นใช้เทคนิคเคาะแล้วขัดเหมือนกัน ทีมงานตั้งสมมติฐานว่าการเลือกหินโบราณมาวางบนหลุมของร็อบ รอยอาจเป็นความตั้งใจ เพื่อผูกเขาไว้กับอดีตอันเก่าแก่ของหุบเขานี้ แต่ยังเป็นแค่ข้อสันนิษฐาน

ยังต้องศึกษาต่อ

ผลนี้เป็นการประเมินเบื้องต้นจากภาพสแกน ยังไม่ได้ตีพิมพ์เป็นงานวิจัย ทีมงานกำลังระดมทุนราว 1,000 ปอนด์เพื่อวิเคราะห์ลายอย่างละเอียด และเทียบกับหินสลักในสกอตแลนด์ อังกฤษ และไอร์แลนด์ และหวังจะกลับไปขุดสำรวจที่ลานหลุมศพอีกครั้งในปีหน้า ก่อนหน้านี้การขุดขนาดเล็กของทีมพบแผ่นหินหลุมศพเพิ่มอีกหลายแผ่น แต่ไม่มีลายสลัก