อิรักเผยสะพานอิฐเผาอายุ 3,800 ปีข้ามคลองใหญ่ของเมืองลาร์ซา จารึกชื่อกษัตริย์ซิน-อิดดินัม ยุคบาบิโลนเก่า

ทางตอนใต้ของอิรัก ห่างจากเมืองอุรุกราว 25 กิโลเมตร มีเนินดินชื่อเทลล์ เอส-เซนเคเรห์ (Tell es-Senkereh) ใต้เนินนี้คือ ลาร์ซา (Larsa) นครรัฐของชาวสุเมเรียนที่เคยเป็นศูนย์กลางการเมืองและเศรษฐกิจของเมโสโปเตเมียตอนใต้ช่วงต้นสหัสวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล เมืองกินพื้นที่ราว 200 เฮกตาร์ และเป็นศูนย์กลางการบูชาเทพสุริยะอูตู (ชามาช) ซึ่งมีวิหารชื่อ เอบับบาร์

วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 กรมโบราณวัตถุและมรดกแห่งอิรัก (State Board of Antiquities and Heritage) เผยผลงานของคณะสำรวจฝรั่งเศสที่นำโดยเรจิส วาเลต์ (Régis Vallet) ซึ่งทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญชาวอิรัก ชิ้นเด่นคือ สะพานอิฐเผา ที่ทีมเรียกว่า “B69”

สะพานข้ามคลองใหญ่

สะพานนี้ทอดข้าม “คลองใหญ่” (Great Canal) ทางตะวันออกของเมือง ไม่ไกลจากซิกกูรัต คลองกว้างราว 22 เมตร สะพานมีตอม่อก่อด้วยอิฐเผา และผ่านการสร้างกับซ่อมหลายรอบ ทีมพบร่องรอยของสะพานจากการสำรวจในปี 2562 แล้วเริ่มขุดตอม่อตั้งแต่ปี 2564 ตอนนี้เปิดได้ราวครึ่งหนึ่งของโครงสร้างและยังขุดต่อ ข้อมูลที่เผยออกมายังไม่ได้บอกความยาวทั้งหมดของสะพาน

หลักฐานที่ใช้บอกอายุคือ อิฐจารึกพระนามกษัตริย์ซิน-อิดดินัม (Sin-iddinam) ที่พบในส่วนบนของตอม่อฝั่งตะวันออก ซิน-อิดดินัมเป็นโอรสของกษัตริย์นูร์-อาดัด ครองราชย์ราว 1849–1843 ปีก่อนคริสตกาล (ตามลำดับเวลาแบบกลางที่นักวิชาการนิยมใช้) สะพานจึงมีอายุราว 3,800 ปี อยู่ในช่วงที่เรียกว่า ยุคบาบิโลนเก่า ราวแปดสิบปีต่อมา (ราว 1763 ปีก่อนคริสตกาล) ฮัมมูราบีแห่งบาบิโลนเอาชนะริม-ซินที่ 1 กษัตริย์ลาร์ซาผู้ครองอำนาจเหนือนครรัฐอื่นอีกนับสิบ และผนวกลาร์ซาเข้ากับบาบิโลน

ภาพหัวเรื่องเป็นทรงกระบอกดินเผาจารึกจากรัชกาลเดียวกันที่จัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์ของมหาวิทยาลัยชิคาโก จารึกบนดินเผาชิ้นนี้เล่าถึงงานชลประทาน ซึ่งเข้ากับภาพของลาร์ซาที่เป็นเมืองแห่งคลองและการจัดการน้ำ

เมืองที่มีคลองนับร้อยสาย

สะพานเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาพใหญ่ งานสำรวจชุดเดียวกันทำแผนที่แนวกำแพงเมืองยาวราว 5.4 กิโลเมตร คลองหลายร้อยสาย แอ่งเก็บน้ำ และย่านท่าเรือ ใกล้วิหารเอบับบาร์ยังพบอาคารขนาดราว 7,250 ตารางเมตร ซึ่งอาจเป็น กิปาร์ (Gipar) ที่พักของนักบวชหญิงแห่งเทพชามาช แต่ยังต้องรอยืนยัน และพบบ้านหลังใหญ่ที่มีแผ่นดินเหนียวจารึกเป็นคลังเอกสารของขุนนางชั้นสูงชื่อเอเตลลุม (Etellum)

ขุดกันมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 19

ลาร์ซาถูกขุดครั้งแรกโดยวิลเลียม ลอฟตัส ในปี 1850 ต่อมาอ็องเดร ปาร์โรต์ นักโบราณคดีฝรั่งเศส ขุดอย่างเป็นระบบในปี 1933 และกลับมาอีกในปี 1967 คณะของฝรั่งเศสขุดต่อเนื่อง 13 ฤดูกาลระหว่างปี 1976–1991 ก่อนหยุดไปนานเพราะสถานการณ์ในอิรัก แล้วกลับมาทำงานอีกครั้งตั้งแต่ปี 2019 (พ.ศ. 2562)

สะพานอายุเกือบ 4,000 ปีที่ยังเหลือตอม่อให้เห็นแบบนี้หาได้ยาก เพราะในเมโสโปเตเมียอาคารส่วนใหญ่สร้างจากอิฐดินดิบที่พังลงเป็นเนินดินตามกาลเวลา การเลือกใช้อิฐเผาที่แพงกว่าสำหรับตอม่อซึ่งต้องแช่น้ำจึงบอกว่าสะพานนี้สำคัญกับเมืองมากแค่ไหน