พิพิธภัณฑ์วีสบาเดินคืนกะโหลกบรรพบุรุษ 10 ชิ้นให้อินโดนีเซีย ครั้งแรกที่พิพิธภัณฑ์เยอรมันคืนร่างมนุษย์ยุคอาณานิคมให้ประเทศอาเซียนนี้

วันอังคารที่ 10 พฤศจิกายน 2569 พิพิธภัณฑ์วีสบาเดิน (Museum Wiesbaden) เมืองหลวงของรัฐเฮสเซินในเยอรมนี จัดพิธีส่งมอบ กะโหลกมนุษย์ 10 ชิ้น ให้ผู้แทนของอินโดนีเซีย โดยมีอับดุล กาดีร์ ไจลานี เอกอัครราชทูตอินโดนีเซียประจำเยอรมนี และทีมอน เกรมเมลส์ รัฐมนตรีวัฒนธรรมของเฮสเซิน ร่วมพิธี กระทรวงวัฒนธรรมเฮสเซินระบุว่านี่เป็นครั้งแรกที่พิพิธภัณฑ์เยอรมันคืนร่างมนุษย์ให้อินโดนีเซีย

กะโหลกเดินทางมาเยอรมนีได้อย่างไร

กะโหลกทั้งหมดอยู่ในคอลเลกชันของ แอร์นสท์ อัลแบร์ท ฟริตเซอ (Ernst Albert Fritze) แพทย์ทหารชาวเฮสเซินที่ทำงานให้บริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์ (VOC) และรัฐบาลอาณานิคมดัตช์ตั้งแต่ปี 1817 เขาเป็นที่รู้จักในฐานะผู้ปฏิรูประบบการแพทย์ในสุมาตราและชวา และเป็นนักธรรมชาติวิทยา ฟริตเซอเป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์ของสมาคมธรรมชาติวิทยาแห่งแนสซอ และส่งของธรรมชาติวิทยามาให้สมาคมอย่างช้าที่สุดตั้งแต่ปี 1833 ของเหล่านี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของแผนกธรรมชาติวิทยาของพิพิธภัณฑ์วีสบาเดิน

ข้อมูลโครงการวิจัยของมูลนิธิ German Lost Art Foundation ระบุว่าพิพิธภัณฑ์เก็บกะโหลกที่มาจากฟริตเซอไว้ 12 ชิ้น หนึ่งในนั้นเป็น โทอิ โมโก (กะโหลกบรรพบุรุษชาวเมารีที่มีรอยสัก) ซึ่งคืนให้ผู้แทนชาวเมารีและโมริโอรีจากนิวซีแลนด์ไปแล้วเมื่อ 7 มิถุนายน 2566 ที่เหลืออีก 11 ชิ้นยังอยู่ที่วีสบาเดิน การคืนครั้งนี้มี 10 ชิ้น ข้อมูลที่เผยแพร่ยังไม่ได้อธิบายว่าอีก 1 ชิ้นเป็นอย่างไร

พิสูจน์ที่มาโดยไม่เจาะกะโหลก

พิพิธภัณฑ์ทำวิจัยที่มาของของในคลังตั้งแต่ปี 2563 ด้วยการสนับสนุนของรัฐบาลรัฐ สำหรับกะโหลกชุดนี้มีโครงการระยะสั้นช่วง มิ.ย.–ธ.ค. 2566 ร่วมกับสถาบันนิติเวชของโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยแฟรงก์เฟิร์ต และนักวิจัยภาควิชาดัตช์ศึกษา มหาวิทยาลัยโคโลญ ซึ่งค้นเอกสารของ VOC ประกอบ

ทีมนิติเวชตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์และเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ แต่เลือกไม่เจาะกระดูกเพื่อตรวจดีเอ็นเอ ด้วยความเคารพต่อผู้วายชนม์ ผลตรวจบอกว่าน่าจะเป็นผู้หญิง 3 คน ผู้ชาย 3 คน และเด็ก 1 คน อีก 3 ชิ้นระบุเพศหรืออายุไม่ได้ หลักฐานสำคัญที่ชี้ว่าเป็นคนจากหมู่เกาะอินโดนีเซียคือ ฟันที่ถูกตะไบและบากเป็นร่อง ซึ่งเป็นพิธีกรรมเปลี่ยนผ่านวัยทางวัฒนธรรมและศาสนาในอินโดนีเซีย แต่ข้อมูลยังไม่ระบุว่ามาจากเกาะหรือกลุ่มชาติพันธุ์ใด

ขั้นต่อไปที่จาการ์ตา

กะโหลกจะไปที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติอินโดนีเซียในจาการ์ตาก่อน เพื่อศึกษาต่อร่วมกับนักวิทยาศาสตร์เยอรมัน เอกอัครราชทูตไจลานีกล่าวว่าถ้ากลุ่มชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้องต้องการ ก็อาจนำไปฝังหลังการวิจัยเสร็จ และหวังว่าการคืนครั้งนี้จะทำให้พิพิธภัณฑ์และสถาบันอื่นทำตาม

รัฐมนตรีเกรมเมลส์กล่าวว่าเส้นทางที่ร่างมนุษย์เดินทางมายุโรปเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์เยอรมนี และเยอรมนีมีหน้าที่ต้องเผชิญกับมัน ส่วนอันเดรอัส เฮนนิง ผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์ บอกว่าการคืนของที่ได้มาในบริบทที่ไม่เป็นธรรม คือผลที่ตามมาตามเหตุผลของการวิจัยที่มา

แม้อินโดนีเซียไม่เคยเป็นอาณานิคมของเยอรมนี แต่ชาวเยอรมันจำนวนไม่น้อยทำงานในระบบอาณานิคมของดัตช์ ตั้งแต่ทศวรรษ 2010 เยอรมนีคืนร่างมนุษย์ให้ชุมชนชนพื้นเมืองในแอฟริกา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และทวีปอเมริกามาแล้วหลายครั้ง