เมื่อ 1,200 ปีก่อน อาณาจักรนอร์ทัมเบรียเลิกเหรียญเงินหันมาใช้เหรียญทองแดง งานวิจัยใหม่ชี้อาจเป็นการเลือกเอง ไม่ใช่เพราะจน

นอร์ทัมเบรีย (Northumbria) เคยเป็นอาณาจักรแองโกล-แซกซันที่ทรงอำนาจทางตอนเหนือของอังกฤษ มีเมืองยอร์กเป็นศูนย์กลาง ในคริสต์ศตวรรษที่ 9 อาณาจักรนี้ทำสิ่งที่แปลกไปจากเพื่อนบ้านในยุโรป คือค่อย ๆ เลิกใช้เหรียญเงิน แล้วหันมาใช้เหรียญทองแดงผสมขนาดเล็กที่นักประวัติศาสตร์เรียกว่า สติกา (styca)

นักประวัติศาสตร์รุ่นก่อนมักอธิบายว่าเป็นเพราะเศรษฐกิจพัง หรือหาเงินมาทำเหรียญไม่ได้ แต่งานวิจัยของจอห์น ลุค คาร์สัน (John Luke Carson) จากมหาวิทยาลัยเดอรัม ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Antiquity เสนออีกมุมว่า การเปลี่ยนครั้งนี้อาจเป็น “การเลือกโดยตั้งใจ มากกว่าผลของเศรษฐกิจล่มสลาย”

เนื้อเงินหายไปทีละขั้น

• ต้นศตวรรษที่ 9 เหรียญนอร์ทัมเบรียยังมีเนื้อเงินอยู่มาก
• ราว ค.ศ. 830–841 ช่วงปลายรัชกาลกษัตริย์เอียนเรด (Eanred) เนื้อเงินลดลงต่ำกว่า 10%
• ราว ค.ศ. 844–849 ในรัชกาลที่สองของกษัตริย์เอเธลเรดที่ 2 (Æthelred II) เหรียญเงินแทบหายไป สติกากลายเป็นเงินตราหลัก

ช่วงเวลานี้ตรงกับยุคที่ไวกิ้งเริ่มบุกอังกฤษ ไวกิ้งปล้นอารามลินดิสฟาร์นในปี 793 และยึดยอร์กได้ในปี 867 จึงเป็นเรื่องง่ายที่จะคิดว่าอาณาจักรยากจนลง

นับของมีค่าที่ขุดพบ

คาร์สันลองตอบคำถามว่า “นอร์ทัมเบรียขาดทองและเงินจริงไหม” โดยรวบรวมโบราณวัตถุจากฐานข้อมูล Portable Antiquities Scheme (ระบบบันทึกของที่ประชาชนขุดพบในอังกฤษ) และรายงานทางโบราณคดี ได้ของเงิน 27 ชิ้นและของทอง 11 ชิ้นที่ระบุอายุได้แน่ว่าอยู่ในศตวรรษที่ 9 กับอีกจำนวนหนึ่งที่น่าจะอยู่ในช่วงนั้น

ตัวอย่างเช่น กรุสมบัติป็อปเปิลตันใกล้ยอร์กซึ่งมีปลายสายเข็มขัดเงิน 8 ชิ้นและเข็มกลัดรูปจาน นอกจากนี้ยังมีแหวนทอง ชิ้นส่วนดาบที่ฝังลายเงิน และเครื่องประดับอื่น ๆ โลหะผสมบางชิ้นมีดีบุกและสังกะสี ซึ่งบอกว่ายังมีการค้ากับต่างแดน เมื่อเทียบกับของจากศตวรรษที่ 8 คาร์สันไม่พบสัญญาณว่าการเข้าถึงทองและเงินลดลง

ถ้าไม่ได้จน แล้วเปลี่ยนทำไม

งานวิจัยเสนอเหตุผลที่เป็นไปได้หลายข้อ เหรียญทองแดงค่าต่ำช่วยให้ซื้อขายของชิ้นเล็กได้สะดวก และทำให้คนทั่วไปในอาณาจักรได้ใช้เงินตรากว้างขึ้น อีกทางหนึ่งคือผู้ปกครองอาจต้องการรายได้จากการผลิตเหรียญ หรืออยากเพิ่มปริมาณเงินในระบบ

คาร์สันเองยอมรับว่ายังชี้ไม่ได้ว่าเหตุผลไหนสำคัญที่สุด และของที่ขุดพบยังน้อยเกินกว่าจะประเมินว่าอาณาจักรมีทองและเงินอยู่ทั้งหมดเท่าไร ข้อเสนอนี้จึงเป็นการเปิดมุมใหม่ ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย