สวีเดนคืนวัตถุเบนิน 39 ชิ้นให้ไนจีเรีย และของศักดิ์สิทธิ์ 77 ชิ้นให้ชาวคัลลาวายาในโบลิเวีย บทเรียนการทวงคืนที่ไทยก็เคยผ่าน

วันพฤหัสบดีที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ที่เมืองลากอส ประเทศไนจีเรีย บริตตา เซอเดอร์ควิสต์ (Britta Söderqvist) ผู้อำนวยการใหญ่ของพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมโลกแห่งชาติสวีเดน (Statens museer för världskultur หรือ Världskulturmuseerna) และโอลูกบิเล ฮอลโลเวย์ (Olugbile Holloway) ผู้อำนวยการใหญ่ของคณะกรรมการพิพิธภัณฑ์และโบราณสถานแห่งชาติไนจีเรีย (NCMM) ลงนามโอนกรรมสิทธิ์ วัตถุจากราชอาณาจักรเบนิน 39 ชิ้น กลับให้ไนจีเรีย

สวีเดนจึงเป็นอีกประเทศหนึ่งที่คืนของให้ไนจีเรียและราชสำนักเบนินในเมืองเบนินซิตี NCMM มีข้อตกลงกับราชสำนักเบนินว่าจะรับของที่ได้คืนมาดูแล

ของจากการปล้นปี 1897

ในปี ค.ศ. 1897 (พ.ศ. 2440 สมัยรัชกาลที่ 5) กองทหารอังกฤษบุกนครเบนิน แล้วขนวัตถุของชาวเอโดะไปหลายพันชิ้น ข่าวแจกของพิพิธภัณฑ์สวีเดนประเมินว่าของที่ถูกปล้นครั้งนั้นมีราว 5,000 ถึง 10,000 ชิ้น และกระจายอยู่ทั่วโลกในวันนี้ ชาวโลกรู้จักของกลุ่มนี้ในชื่อ “สำริดเบนิน” แม้ส่วนหนึ่งจะทำจากงาช้างและไม้

39 ชิ้นที่สวีเดนคืนทำจากโลหะผสมทองแดง งาช้าง และไม้ แผนกชาติพันธุ์วิทยาของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติแห่งชาติในสตอกโฮล์มเป็นผู้ซื้อเข้าคลัง ต่อมาแผนกนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมโลก

ข้อตกลงฉบับเดียวกันระบุว่า 6 ชิ้นจะให้สวีเดนยืมต่อ 10 ปี ไนจีเรียเป็นเจ้าของแล้ว แต่คนในสวีเดนยังได้เห็นของจริงต่อ วิธีนี้เริ่มเป็นแบบที่หลายประเทศใช้กับสำริดเบนิน

เซอเดอร์ควิสต์ระบุในข่าวแจกว่าพิพิธภัณฑ์ทั่วโลกกำลังทบทวนคอลเลกชันของตัวเองจากความรู้ใหม่ และมองว่าการคืนของเป็นเครื่องมือสำคัญของความร่วมมือระหว่างประเทศ

โบลิเวีย: ของจากหลุมศพของหมอพื้นบ้าน

สัปดาห์เดียวกันนั้น พิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมโลกในเมืองโกเทนเบิร์ก (Världskulturmuseet) ก็นำของ 77 ชิ้น ออกจากคลังเพื่อส่งไปพิพิธภัณฑ์โบราณคดีในลาปาซ ประเทศโบลิเวีย ในจำนวนนี้มีร่างมนุษย์ 1 ร่าง

ของชุดนี้เรียกว่าคอลเลกชันนิญโญโกริน (Niño Korin) มาจากหลุมศพใกล้หมู่บ้านนิญโญโกรินของชาวคัลลาวายา (Kallawaya) กลุ่มชนพื้นเมืองในเทือกเขาแอนดีสที่ขึ้นชื่อเรื่องหมอพื้นบ้าน ของในหลุมมีอายุราว ค.ศ. 600 ถึง 1000 ยุควัฒนธรรมติวานากู คนในพื้นที่ขุดหลุมศพเมื่อปี 1970 แล้วหัวหน้าพิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์วิทยาโกเทนเบิร์กในขณะนั้นก็ซื้อไว้ พิพิธภัณฑ์ยอมรับเองว่าของชุดนี้ถูกส่งออกจากโบลิเวียโดยผิดกฎหมาย

ตัวเลขยังต่างกันเล็กน้อย บทความของมหาวิทยาลัยโกเทนเบิร์กเมื่อปี 2567 เขียนว่ามีราว 80 ชิ้น ส่วนรายงานล่าสุดระบุ 77 ชิ้น

ทำไมต้องรอ 3 ปี

การโอนของออกจากคลังพิพิธภัณฑ์รัฐของสวีเดนต้องได้รับอนุมัติจากรัฐบาล วันที่ 16 พฤศจิกายน 2566 รัฐบาลสวีเดนจึงมีมติอนุญาตให้พิพิธภัณฑ์โอนของทั้งสองชุด ชุดหนึ่งคืนหมู่บ้านอายยูนิญโญโกรินและชาวคัลลาวายา อีกชุดคืน NCMM ของไนจีเรีย หลังจากนั้นพิพิธภัณฑ์ใช้เวลาอีกเกือบ 3 ปีทำบัญชีของ เจรจาข้อตกลง และเตรียมขนส่ง

ช่วงไม่กี่ปีมานี้ หลายประเทศคืนสำริดเบนินให้ไนจีเรียแล้ว เช่น เยอรมนีในปี 2565 เนเธอร์แลนด์ 119 ชิ้นในปี 2568 และพิพิธภัณฑ์สวิสหลายแห่งในเดือนมิถุนายน 2569 ส่วนบริติชมิวเซียมซึ่งมีของเบนินมากที่สุดในโลกยังเสนอแค่ให้ยืม