วันขอบคุณพระเจ้า 26 พ.ย. นี้: งานกินเลี้ยงปี 1621 ไม่ได้ชื่อนี้ และคนที่ทำให้เป็นวันหยุดชาติคือลินคอล์น ประธานาธิบดีที่ตอบพระราชสาส์นเรื่องช้างของรัชกาลที่ 4

ปีนี้วันพฤหัสบดีที่ 26 พฤศจิกายน 2569 คนอเมริกันทั่วประเทศจะกลับบ้านไปกินไก่งวงอบกับครอบครัว โรงแรมในกรุงเทพฯ หลายแห่งก็มักมีเมนูไก่งวงช่วงนี้ วันนี้คือ วันขอบคุณพระเจ้า (Thanksgiving) ซึ่งสหรัฐฯ กำหนดให้เป็นวันพฤหัสบดีที่สี่ของเดือนพฤศจิกายน

ภาพจำของวันนี้คือผู้อพยพชาวอังกฤษหมวกสูงนั่งกินเลี้ยงกับชนพื้นเมืองอย่างอบอุ่น แต่ประวัติจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก

ก่อนมีคำว่า “ขอบคุณพระเจ้าครั้งแรก”

ก่อนชาวอังกฤษจะมาถึง ชนพื้นเมืองในอเมริกาเหนือมีพิธีขอบคุณอยู่หลายวันในรอบปีอยู่แล้ว เช่น วันขอบคุณสตรอว์เบอร์รี และวันขอบคุณข้าวโพดเขียว ฝั่งอังกฤษเองก็มีธรรมเนียมประกาศ “วันขอบคุณ” เป็นวันสวดภาวนาเมื่อมีเรื่องดี เช่น หลังฝนตกจนหมดภัยแล้ง และมีงานเลี้ยงหลังเก็บเกี่ยวที่เรียกว่า Harvest Home

ปลายปี 1620 เรือเมย์ฟลาวเวอร์พาผู้อพยพชาวอังกฤษกลุ่มที่ต่อมาเรียกว่า “พิลกริม” (Pilgrims) มาขึ้นฝั่งที่พลีมัธ รัฐแมสซาชูเซตส์ในปัจจุบัน ฤดูหนาวแรกโหดจนผู้ตั้งถิ่นฐานเสียชีวิตไปราวครึ่งหนึ่ง

ดินแดนตรงนั้นเป็นถิ่นของชาวแวมพาโนแอก (Wampanoag) ปี 1621 มัสซาซอยต์ (Massasoit) ผู้นำแวมพาโนแอก ทำข้อตกลงสันติภาพและการค้ากับผู้มาใหม่ โดยมีทิสควอนตัม (Tisquantum หรือ Squanto) คนสุดท้ายของชุมชนพาทักเซต (Patuxet) เป็นคนกลางและล่าม เขาสอนพิลกริมจับปลาไหลและปลูกข้าวโพด

งานเลี้ยง 3 วันในฤดูใบไม้ร่วงปี 1621

หลังเก็บเกี่ยวได้ผลดี ระหว่างวันที่ 21 กันยายนถึง 9 พฤศจิกายน 1621 ผู้อพยพจัดงานเลี้ยงฉลอง มัสซาซอยต์มาพร้อมผู้ชายราว 90 คน ทั้งสองกลุ่มกินเลี้ยงและเล่นกันอยู่ 3 วัน ปีนั้นตรงกับ พ.ศ. 2164 สมัยพระเจ้าทรงธรรมของกรุงศรีอยุธยา

หลักฐานร่วมสมัยของงานนี้ มีอยู่ชิ้นเดียว คือจดหมายที่เอ็ดเวิร์ด วินสโลว์ (Edward Winslow) หนึ่งในผู้อพยพเขียนถึงเพื่อนในอังกฤษ ต่อมาตีพิมพ์ในหนังสือ Mourt’s Relation วินสโลว์เล่าว่าผู้ว่าการส่งชาย 4 คนออกไปล่านก ได้มาพอเลี้ยงคนทั้งกลุ่มเกือบสัปดาห์ และชาวแวมพาโนแอกออกไปล่ากวางมาได้ 5 ตัว

จดหมายไม่ได้เอ่ยถึงไก่งวงโดยตรง และที่สำคัญ ไม่มีใครเรียกงานนี้ว่า “วันขอบคุณพระเจ้า” คำว่า “ขอบคุณพระเจ้าครั้งแรก” (First Thanksgiving) เพิ่งถูกนำมาเรียกงานนี้ในศตวรรษที่ 19

บรรณาธิการหญิงผู้รณรงค์

หลังจากนั้นวันขอบคุณพระเจ้าเป็นวันที่แต่ละรัฐแต่ละปีประกาศเอง ประธานาธิบดีจอร์จ วอชิงตันเคยประกาศให้วันที่ 26 พฤศจิกายน 1789 เป็นวันขอบคุณของชาติ แต่ไม่ได้กลายเป็นวันหยุดประจำปี

คนที่ผลักดันจริงจังคือ ซาราห์ โจเซฟา เฮล (Sarah Josepha Hale) บรรณาธิการนิตยสาร Godey’s Lady’s Book ซึ่งเป็นนิตยสารที่มีคนอ่านมากที่สุดในสหรัฐฯ สมัยนั้น เธอเขียนบทความเรื่องวันขอบคุณพระเจ้าทุกเดือนพฤศจิกายน และกำหนดภาพของวันนี้ตั้งแต่เมนูอาหารยันการตกแต่งบ้าน เพราะอยากให้เป็นวันที่รวมคนทั้งชาติไว้ด้วยกัน

ภาพประกอบเรื่องนี้เป็นภาพพิมพ์ของวินสโลว์ โฮเมอร์ (Winslow Homer) ปี 1858 แสดงงานเลี้ยงวันขอบคุณพระเจ้าของครอบครัวอเมริกันยุคนั้น ซึ่งเป็นช่วงที่ภาพแบบที่เฮลวาดไว้เริ่มเป็นจริงแล้ว

เกิดจริงในสงครามกลางเมือง

ระหว่างสงครามกลางเมืองอเมริกา วันที่ 3 ตุลาคม 1863 (พ.ศ. 2406 สมัยรัชกาลที่ 4) ประธานาธิบดีอับราฮัม ลินคอล์นออกประกาศหลังได้รับบทความของเฮล ให้ทั้งประเทศฉลองวันขอบคุณพระเจ้าทุกปีในวันพฤหัสบดีสุดท้ายของเดือนพฤศจิกายน

ปี 1939 วันพฤหัสบดีสุดท้ายตรงกับวันสิ้นเดือน ประธานาธิบดีแฟรงคลิน รูสเวลต์จึงเลื่อนให้เร็วขึ้นหนึ่งสัปดาห์ 32 รัฐทำตาม แต่อีก 16 รัฐไม่ยอม สหรัฐฯ เลยมีวันขอบคุณพระเจ้าสองวันอยู่สองปี จนวันที่ 26 ธันวาคม 1941 รูสเวลต์ลงนามกฎหมายกำหนดให้เป็น วันพฤหัสบดีที่สี่ ของเดือนพฤศจิกายนอย่างที่ใช้ถึงทุกวันนี้

อีกมุมหนึ่งของวันเดียวกัน

สำหรับชนพื้นเมืองอเมริกันหลายกลุ่ม การมาถึงของผู้อพยพยุโรปคือจุดเริ่มต้นของการเสียดินแดนและการล้มตายของคนจำนวนมาก ชนพื้นเมืองบางกลุ่มในนิวอิงแลนด์จึงรวมตัวกันที่พลีมัธในวันขอบคุณพระเจ้าทุกปีเพื่อจัด “วันไว้ทุกข์แห่งชาติ” (National Day of Mourning)

พิพิธภัณฑ์ที่พลีมัธซึ่งจำลองหมู่บ้านผู้อพยพยุคแรก ก็ใช้ชื่อ Plimoth Patuxet ซึ่งพาทักเซตคือชุมชนพื้นเมืองเดิมของทิสควอนตัม และเล่าเรื่องทั้งจากฝั่งผู้อพยพและฝั่งชาวแวมพาโนแอก