อาหารไทยเผ็ดด้วยพริกมาไม่ถึง 500 ปี: พริกมาจากทวีปอเมริกา ก่อนนั้นความเผ็ดมาจาก "พริกไทย"

ลองนึกถึงอาหารไทยที่ไม่มีพริกสักเม็ด ไม่มีน้ำพริก ไม่มีส้มตำ ไม่มีต้มยำแบบที่รู้จัก ฟังดูเป็นไปไม่ได้ แต่ถ้าย้อนไปก่อนปี 2000 เศษ (ราว ค.ศ. 1500) ครัวในแผ่นดินไทยไม่มีพริกจริง ๆ เพราะพริกเป็นพืชจากอีกซีกโลก

พริกเกิดที่อเมริกา

พริกทุกชนิด ตั้งแต่พริกขี้หนูถึงพริกหวาน อยู่ในสกุล Capsicum ซึ่งมีต้นกำเนิดในทวีปอเมริกา มนุษย์ในทวีปนั้นกินพริกมาตั้งแต่ราว 7,500 ปีก่อนคริสตกาล และปลูกเป็นพืชไร่ในเม็กซิโกตอนกลางเมื่อ 6,000–9,000 ปีก่อน

ชาวยุโรปเห็นพริกครั้งแรกจากการเดินทางของโคลัมบัส ดิเอโก อัลบาเรซ ชังกา หมอที่ไปกับโคลัมบัสเที่ยวที่สองในปี 1493 เขียนบันทึกเรื่องพริกในปี 1494 คำว่า “ชิลี” (chili) ก็ไม่ได้มาจากประเทศชิลี แต่มาจากภาษานาวัตล์ของชาวแอซเท็กว่า chīlli

ขึ้นเรือมาเอเชีย

พริกปลูกง่ายและเมล็ดเก็บได้นาน จึงกระจายเร็วมาก กลางศตวรรษที่ 16 สเปนปลูกพริกในสวนทั่วไปแล้ว ไปถึงอิตาลีราวปี 1526 และเยอรมนีปี 1543

สำหรับเอเชีย นักประวัติศาสตร์เชื่อว่าพ่อค้าโปรตุเกสและสเปนเป็นคนนำมาในศตวรรษที่ 16 แม้จะไม่มีบันทึกละเอียด เส้นทางหลักคือโปรตุเกสนำไปแอฟริกาและอาหรับ แล้วต่อไปยังเมืองท่าในเอเชีย เช่น กัวในอินเดีย ศรีลังกา และมะละกา ก่อนกระจายไปทั่วเอเชียใต้และอุษาคเนย์ ส่วนสเปนนำพริกข้ามแปซิฟิกไปฟิลิปปินส์ด้วยเรือมะนิลา ในจีน บันทึกเรื่องพริกเก่าที่สุดที่รู้จักคือปี 1591

อยุธยาอยู่บนเส้นทางนั้นพอดี

ปี 1511 (พ.ศ. 2054) ระหว่างที่โปรตุเกสกำลังตีมะละกา อัลบูเคร์คีส่งดูอาร์เต เฟอร์นันเดส เป็นทูตมาเฝ้าสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ที่อยุธยา ถึงในเดือนตุลาคมปีนั้น โปรตุเกสจึงเป็นชาวยุโรปชาติแรกที่มีไมตรีกับสยาม ปี 1538 ทหารโปรตุเกสราว 120 คนที่รบให้สมเด็จพระไชยราชาได้ที่ดินตั้งหมู่บ้านโปรตุเกสในอยุธยา ซึ่งโตขึ้นเป็นชุมชนกว่า 3,000 คนก่อนเสียกรุง

ยังไม่มีเอกสารที่บอกวันที่พริกต้นแรกงอกในแผ่นดินไทย แต่ด้วยเครือข่ายการค้านี้ พริกน่าจะเข้ามาในช่วงอยุธยาตอนกลาง และพอถึงสมัยที่ชาวฮอลันดาบันทึกเรื่องอยุธยาในศตวรรษที่ 17 ก็มีการพูดถึงน้ำจิ้มอย่างน้ำปลาพริกกินคู่ข้าวแล้ว (แม้บันทึกจะไม่ได้บอกชนิดของพริก)

ก่อนมีพริก เผ็ดด้วยอะไร

คนในแถบนี้คุ้นรสเผ็ดร้อนมาก่อนพริกจะมาถึง จากพริกไทย ขิง ข่า ตะไคร้ ดีปลี และเครื่องแกง พริกไทยเป็นพืชพื้นถิ่นของภูมิภาค และหลักฐานอย่างไตรภูมิพระร่วงก็พูดถึงรสเผ็ดตั้งแต่สมัยสุโขทัย

เมื่อพืชเผ็ดชนิดใหม่เข้ามา ภาษาไทยจึงต้องแยกชื่อ เชื่อกันว่าเดิมคำว่า “พริก” เฉย ๆ หมายถึงพริกไทย ภายหลังจึงเรียกของเดิมว่า “พริกไทย” และเรียกพืชใหม่ว่า “พริกเทศ” (พริกจากต่างแดน) จนสุดท้ายพริกจากอเมริกาแย่งชื่อ “พริก” ไปใช้เอง

อาหารที่ทั่วโลกเรียกว่ารสชาติไทยแท้ จึงเป็นผลจากการค้าข้ามมหาสมุทรเมื่อ 500 ปีก่อน