เฟอร์เมร์ จิตรกรแห่งเดลฟต์ที่วาดทั้งชีวิตแค่ราว 34 ภาพ ตายพร้อมหนี้ และถูกลืมไปเกือบ 200 ปี

ภาพของโยฮันเนส เฟอร์เมร์ (Johannes Vermeer) ดูเงียบเหมือนเวลาหยุดนิ่ง หญิงสาวคนหนึ่งยืนรินนม อ่านจดหมาย หรือตั้งสายพิณอยู่ข้างหน้าต่าง แสงจากด้านซ้ายตกลงบนผนังขาว ชีวิตของคนวาดก็เงียบไม่ต่างกัน จนนักประวัติศาสตร์รู้เรื่องเขาน้อยมาก

ลูกพ่อค้าภาพแห่งเดลฟต์

เฟอร์เมร์รับศีลจุ่มที่โบสถ์ในเมืองเดลฟต์ (Delft) วันที่ 31 ตุลาคม 1632 ตรงกับ พ.ศ. 2175 สมัยพระเจ้าปราสาททอง พ่อของเขาเป็นช่างทอผ้าไหมที่หันมาทำธุรกิจค้าภาพ และเป็นสมาชิกสมาคมช่างเซนต์ลูก (Guild of Saint Luke) ของเมือง เฟอร์เมร์จึงโตมากับภาพวาดตั้งแต่เด็ก

เดือนเมษายน 1653 เขาแต่งงานกับคาทารีนา บอลเนส (Catharina Bolnes) หญิงคาทอลิกจากครอบครัวที่มีฐานะกว่า ปลายปีเดียวกันเขาก็ได้เป็นสมาชิกสมาคมช่างในฐานะจิตรกร ทั้งคู่มีลูกด้วยกัน 15 คน สี่คนเสียชีวิตตั้งแต่ยังไม่ได้รับศีลจุ่ม

วาดช้า วาดน้อย ขายในเมือง

จิตรกรดัตช์ยุคนั้นหลายคนวาดภาพปีละหลายสิบภาพเพื่อขายในตลาด แต่เฟอร์เมร์วาดช้ามาก ปัจจุบันนักวิชาการยอมรับตรงกันว่าเป็นผลงานของเขาเพียง 34 ภาพ และไม่มีภาพร่างลายเส้นชิ้นไหนที่ยืนยันได้ว่าเป็นของเขาเลย

เขาใช้วัสดุราคาแพงอย่างสีน้ำเงินอัลตรามารีนที่ทำจากหินลาพิสลาซูลี และวาดภาพในห้องไม่กี่ห้องซ้ำไปซ้ำมา ผู้ซื้อหลักเป็นคนในเดลฟต์ไม่กี่คน ภาพ สาวรีดนม ซึ่งตอนนี้อยู่ที่ไรก์สมิวเซียม อัมสเตอร์ดัม ก็เป็นงานช่วงราวปี 1660 ที่เขาวาดอย่างละเอียดจนเห็นเกล็ดขนมปังเป็นจุดสีเล็ก ๆ ส่วนภาพหัวเรื่องนี้คือ “หญิงสาวกับพิณลิวต์” ของพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทน นิวยอร์ก มีแผนที่ยุโรปแขวนบนผนัง ของแต่งบ้านที่คนดัตช์ผู้ค้าขายทั่วโลกนิยมกัน

ตายพร้อมหนี้ แล้วหายไปจากความทรงจำ

ปี 1672 ฝรั่งเศสบุกเนเธอร์แลนด์ ตลาดศิลปะพัง เฟอร์เมร์ขายภาพไม่ได้และเป็นหนี้ เขาเสียชีวิตเดือนธันวาคม 1675 อายุราว 43 ปี ตรงกับสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ภรรยาต้องเลี้ยงลูก 11 คนที่เหลือ และยื่นขอศาลให้ผ่อนผันหนี้ เธอต้องขายภาพสองภาพให้คนทำขนมปังเพื่อใช้หนี้ก้อนหนึ่ง

หลังจากนั้นชื่อเฟอร์เมร์ก็เงียบไปเกือบสองศตวรรษ จนกระทั่งนักวิจารณ์ชาวฝรั่งเศส เตโอฟิล ตอเร-บืร์แกร์ (Théophile Thoré-Bürger) เขียนบทความยกย่องเขาในทศวรรษ 1860 และตั้งฉายาว่า “สฟิงซ์แห่งเดลฟต์” เพราะหาข้อมูลชีวิตเขาได้น้อยเหลือเกิน เขาจับคู่ภาพให้เฟอร์เมร์ถึง 66 ภาพ ซึ่งภายหลังพบว่าหลายภาพไม่ใช่ของจริง

ทุกวันนี้ภาพของเฟอร์เมร์กระจายอยู่ในพิพิธภัณฑ์หลายแห่งในยุโรปและสหรัฐอเมริกา ใครอยากลองทายว่ามองแค่บางส่วนแล้วรู้ไหมว่าใครวาด ลองเล่น เกมทายภาพดัง ซึ่งมีงานของเขาอยู่ในชุดด้วย