15 พ.ย. วันเด็กอายุ 3-5-7 ของญี่ปุ่น: ชิจิโกะซัง ทำไมต้องเลขคี่ และลูกอมแท่งยาวพันปีมีไว้ทำไม

ทุกวันที่ 15 พฤศจิกายน ศาลเจ้าชินโตทั่วญี่ปุ่นจะเต็มไปด้วยเด็กเล็กในชุดกิโมโนสีสด เด็กผู้ชายสวมกางเกงจีบฮากามะ เด็กผู้หญิงคาดโอบิ และแทบทุกคนถือถุงกระดาษยาว ๆ ใบหนึ่ง วันนี้คือ ชิจิโกะซัง (七五三) แปลตรงตัวว่า “เจ็ด ห้า สาม”

ฉลองใคร อายุเท่าไร

ชิจิโกะซังเป็นพิธีผ่านวัยของเด็ก ฉลองเด็กหญิงอายุ 3 ขวบและ 7 ขวบ กับเด็กชายอายุ 5 ขวบ บางท้องถิ่นรวมเด็กชาย 3 ขวบด้วย ตัวเลขทั้งหมดเป็นเลขคี่ เพราะในคติเอเชียตะวันออก เลขคี่ถือเป็นเลขมงคล

แต่ละอายุมีพิธีเดิมของตัวเอง

• 3 ขวบ คามิโอกิ หรือพิธี “เริ่มไว้ผม” สมัยก่อนเด็กเล็กจะโกนผม พออายุ 3 ขวบจึงเริ่มไว้ผมยาว
• 5 ขวบ (ชาย) ฮากามางิ สวมฮากามะและเสื้อคลุมฮาโอริเป็นครั้งแรก
• 7 ขวบ (หญิง) โอบิโทกิ เลิกใช้เชือกผูกชุดแบบเด็ก แล้วคาดผ้าโอบิแบบผู้ใหญ่ครั้งแรก

ที่มา: จากขุนนางถึงทุกบ้าน

เชื่อกันว่าพิธีนี้เริ่มจากขุนนางในราชสำนักสมัยเฮอัน ที่ฉลองเมื่อลูกพ้นวัยทารก บางคนเห็นว่าเริ่มในสมัยมูโรมาจิ (1336–1573) ช่วงที่เด็กเสียชีวิตตั้งแต่เล็กจำนวนมาก การที่ลูกโตพ้นแต่ละช่วงอายุจึงเป็นเรื่องที่ต้องขอบคุณเทพเจ้า

วันที่ 15 พฤศจิกายนกลายเป็นวันตายตัวหลังจากโทกูงาวะ สึนะโยชิ โชกุนลำดับที่ 5 จัดพิธีให้ลูกชายชื่อโทกูมัตสึในวันนั้น ต่อมาตระกูลซามูไรเพิ่มพิธีของตัวเองเข้าไป และในสมัยเมจิ (1868–1912) สามัญชนก็รับไปทำกันทั่วไป รวมถึงการพาเด็กไปศาลเจ้าเพื่อปัดเป่าสิ่งไม่ดีและขอให้โตอย่างแข็งแรง

ลูกอมพันปี

ถุงกระดาษยาวที่เด็กถือคือ จิโตเสะอาเมะ (千歳飴) แปลว่า “ลูกอมพันปี” เป็นลูกอมแท่งยาวสีแดงและขาว ความยาวของลูกอมหมายถึงขอให้เด็กอายุยืน ถุงมักพิมพ์ลายนกกระเรียนกับเต่า ซึ่งเป็นสัตว์สัญลักษณ์ของอายุยืนในญี่ปุ่น

ชิจิโกะซังวันนี้

วันนี้ไม่ใช่วันหยุดราชการ ครอบครัวส่วนใหญ่จึงไปศาลเจ้าในวันหยุดสุดสัปดาห์ที่ใกล้ที่สุด หรือทยอยไปตลอดเดือนพฤศจิกายน เด็กหญิง 3 ขวบมักสวมเสื้อกั๊กบุนวม ฮิฟุ ทับกิโมโน บางครอบครัวให้ลูกใส่ชุดสากล และการถ่ายรูปในสตูดิโอกลายเป็นส่วนสำคัญของวันนี้

บางบ้านยังนับอายุแบบดั้งเดิม คาซึเอโดชิ ที่นับเด็กแรกเกิดเป็น 1 ขวบ และเพิ่มอายุทุกวันขึ้นปีใหม่ เด็กที่ฉลอง “3 ขวบ” จึงอาจอายุจริงแค่ 2 ขวบ