ยี่เป็งไม่ใช่ลอยกระทง: "เดือนยี่" ของล้านนาตรงกับเดือนสิบสอง และโคมที่ปล่อยขึ้นฟ้ามีไว้ลอยเคราะห์

ปีนี้วันเพ็ญเดือนสิบสองตรงกับวันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน 2569 คนภาคกลางจะไปลอยกระทง แต่ที่เชียงใหม่ ลำพูน และเมืองอื่นในล้านนา วันเดียวกันนี้เรียกว่า ยี่เป็ง และสิ่งที่ลอยไม่ได้มีแค่กระทงบนน้ำ แต่มีโคมบนฟ้าด้วย

ทำไมเป็น “เดือนยี่”

“ยี่” แปลว่าสอง “เป็ง” คือวันเพ็ญ ยี่เป็งจึงหมายถึงวันเพ็ญเดือนสองตามปฏิทินจันทรคติของล้านนา

ที่ชื่อไม่ตรงกับภาคกลาง เพราะปฏิทินล้านนานับเดือนเร็วกว่าภาคกลางสองเดือน เดือนที่ภาคกลางเรียกเดือนสิบสอง ล้านนาเรียกเดือนยี่ วันเพ็ญของทั้งสองจึงเป็นคืนเดียวกัน

โคมสามแบบ

ภาพจำของยี่เป็งคือโคมสีขาวลอยเต็มฟ้า แต่ประเพณีล้านนามีโคมหลายแบบ

• โคมลอย ทำจากกระดาษบางหรือผ้าขึงบนโครงไม้ไผ่หรือลวด จุดไฟด้านล่างให้อากาศร้อนพาโคมลอยขึ้น
• โคมไฟ โคมกระดาษประดับหลากรูปทรง เช่น รูปดาว รูปทรงกระบอก
• โคมแขวน โคมที่แขวนบูชาตามวัดและหน้าบ้าน

ปล่อยโคมเพื่ออะไร

ยี่เป็งเป็นช่วงทำบุญตามคติพุทธ การปล่อยโคมลอยเชื่อว่าเป็นการปล่อยเคราะห์และสิ่งไม่ดีในปีที่ผ่านมาให้ลอยไป คนจำนวนมากอธิษฐานขอพรสำหรับปีข้างหน้าตอนปล่อยโคม และระลึกถึงบรรพบุรุษไปพร้อมกัน

คนละประเพณี แต่วันเดียวกัน

ลอยกระทงเป็นประเพณีที่ลอยกระทงบนน้ำ และกลายเป็นเทศกาลระดับชาติ ส่วนยี่เป็งเป็นประเพณีของล้านนาโดยเฉพาะ เมื่อปฏิทินทำให้วันตรงกัน ภาคเหนือจึงจัดทั้งสองอย่างรวมกัน ที่เชียงใหม่กลายเป็นงานหลายวันที่มีทั้งการปล่อยโคมและลอยกระทงในแม่น้ำปิง (อ่านต่อ: ลอยกระทงเริ่มที่สุโขทัยจริงไหม)

ฟ้าที่มีทั้งโคมและเครื่องบิน

ความนิยมของการปล่อยโคมทำให้เกิดปัญหาความปลอดภัยทางการบินและไฟไหม้ ท่าอากาศยานเชียงใหม่ต้องยกเลิกหรือเลื่อนเที่ยวบินช่วงเทศกาลมาหลายปี จังหวัดเชียงใหม่จึงห้ามปล่อยโคมในเขตเมือง ยกเว้นพื้นที่และช่วงเวลาที่อนุญาต ปี 2563 กำหนดให้ปล่อยได้สองวัน เวลา 19.00–01.00 น. ในเขตที่กำหนด และในปี 2568 ประกาศให้ 6 อำเภอเป็นเขตห้ามปล่อยเด็ดขาด ผู้ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกสูงสุด 5 ปี และปรับสูงสุด 200,000 บาท

ประเพณีที่เคยเป็นเรื่องของวัดและชุมชน วันนี้จึงต้องอยู่ร่วมกับเมืองที่มีสนามบินกลางเมือง